Δευτέρα, 24 Ιανουαρίου 2011

Ο δια Χριστόν σαλός Ρώσος




ΤΟ ΛΕΠΤΟ ΣΚΟΙΝΙ

Σκέψεις για τον Ντοστογιέφσκη


Ο Ντοστογιέφκση σήκωσε τα κουρέλια της Κόλασης βουτηγμένα στο καυτό νερό της. Μες απ'το πλέγμα των λεπτών νεύρων του και της αβυσσαλέας ψυχής του κατέβηκε μ' ένα λεπτό σκοινί στον Άδη των σωθικών του, των ανθρώπινων σωθικών.
Οι πραγματικοί ήρωες των μυθιστορημάτων του δεν είναι μόνο οι ωραίες και καπριτσιόζες γυναίκες ή οι άντρες μιας υψηλής κοινωνικής τάξης, όπως τον κατηγόρησαν κοντόφθαλμοι κριτικοί. Είναι όλοι οι ανθρώπινοι τύποι των έργων του, πλούσιοι και φτωχοί, αριστοκράτες και πληβείοι, μορφωμένοι ή απλοί άνθρωποι του λαού, φιλόδοξοι ή ταπεινοί, σκληροί ή γεμάτοι έλεος, με κορυφαίους τους μεγάλους μαστιγωμένους του πάθους που το κουβαλούνε άλλος περισσότερο, άλλος λιγότερο, με τις φωλιές της ήττας, του πόνου και της κόλασης μέσα τους. Είναι οι διχασμένες ανθρώπινες υποστάσεις έτοιμες να κατεβούνε στα σπήλαια του εαυτού τους, να τον αναδιφήσουν μ΄ ένα λεπτό και πικρό μαχαίρι, να χορέψουν πάνω από το λάκκο της απελπισίας. Ή και πολλές φορές να τον φωτίσουν με τον πόθο του εξαγνισμού και την υπέρτατη πράξη της αγάπης. 
Ο μεγάλος αυτός συγγραφέας με τα συγκλονιστικά πάθη και τις μεγάλες ψυχικές αντιφάσεις, με το μάτι στραμμένο στους σφυγμούς της εσωτερικότητάς του, με τις αντινομίες του που μέτρησε ένα-ένα στα χέρια του τα πέταλά τους, ήταν ένα εκλεγμένο σκεύος του πνεύματος για να δώσει μαρτυρία για τα εσώτατα του ανθρώπου. Κατέβηκε στο πηγάδι του εαυτού του ν' αντικρύσει τις λάμιες της ψυχής του, όπως λίγοι συγγραφείς ως τότε είχαν κάνει. Γιατί μόνο ο δημιουργός, ο αληθινός βέβαια, μπορεί να φέρει στο φως τα πικρά συμβαίνοντα της ανθρώπινης ύπαρξης, τα κρυμμένα σα φοβισμένα ζώα ή σαν κακά φίδια, όλο και πιο μέσα. Γιατί μόνο ο άφοβος και ηρωικός έχει τη δύναμη ν' αναμετρηθεί μαζί τους. Το Σύμπαν του Ντοστογιέφσκη περπατήθηκε με τόλμη και αφοβία από έναν μόνο άνθρωπο με δυο πόδια αδύναμα και αρρωστημένα. Ένα Σύμπαν όμως που το κατοίκησαν παράξενα αντινομικές  ψυχές, τέτοιες που δεν συναντάμε κάθε μέρα μπροστά μας, γιατί φοβούνται να βγουν στο φως ή ανασαίνουν πιο μακριά από μας και δεν μπορέσαμε ακόμα να τις πλησιάσουμε. 
Οι ήρωές του είναι κυριαρχημένοι από το μεγάλο Πάθος, το Πάθος που πρέπει να σταυρωθεί για να εξαγνισθεί, να φτάσει ως το τέλος του μαρτυρίου του για να εξοφλήσει την εξαίρεση από τον κανόνα, την απομάκρυνση από την ανθρώπινη κοινότητα. Πάθη του έρωτα, πάθη του εγκλήματος, πάθη διανοητικά του αμαρτωλού νου, όλα οδηγούν σε μια πανύψηλη σκάλα για να πέσει ο άνθρωπος από το ύψος της και μέσα σ' αυτή τη φοβερή πτώση του ν'ανακαλύψει τον εαυτό του. Να κλάψει και να δει. Να μείνει εκεί σιωπηλός και ίσως να μη θέλει να εξιλεωθεί για να γίνει άλλος άνθρωπος, όμως οπωσδήποτε θα έχει δει, θα έχει ξεχωρίσει πια με μια μόνο ματιά το σκοτάδι που διέτρεξε, σαν άρρωστο ζώο λαβωμένο, θα έχει ατενίσει τη μελαγχολική αυγή που φέγγει μπροστά του και που δε θέλει ίσως να την πατήσει για να τραβήξει στης μέρας το φως. Όμως είδε, είδε τα στενά και τ' απέραντα συγχρόνως όριά του, είδε το δόκανο ανάμεσα στο μαύρο και στο άσπρο, όπου είναι πιασμένος, και μέσα αυτός σφηνωμένος στο σιωπηλό κλάμα.
Πόνεσε, ταπεινώθηκε, κινδύνεψε, προπηλακίσθηκε ο Ντοστογιέφσκη, εξευτελίσθηκε, προδόθηκε στις σχέσεις του με τους ανθρώπους, μα όλα αυτά ήταν το υλικό για να νιώσει βαθύτερα τις ανατριχίλες του στήθους του, να αισθανθεί να μεγαλώνει η κόρη του ματιού του στο σκοτάδι, που αντίκρυζε τα όρια του κόσμου του που είχαν γίνει τρομερά βαθιά κι αυτός με τ' αδύναμα πόδια του, με την καταρρακωμένη υγεία του να καλείται να τα κατεβεί.

Πετρούπολη, Λαύρα Αλεξάνδρου Νιέφσκη

Ο Ντοστογιέφκση πέρασε παλληκαρίσια τις πύλες των παθών, της μοίρας και του Άδη. Κατέβηκε ως τον κώνο της πίκρας μόνος και τολμηρός. Και από κει σαν άλλος Δάντης είχε τη δύναμη να δει το φως τ'ουρανού, να καλέσει το φως της ζωής και της αγάπης, γιατί ήθελε να νιώθει ολόκληρος. Γιατί ήθελε να προσφέρει ένα ολοκληρωμένο Σύμπαν ζωής και πνεύματος στους ανθρώπους.

ΟΛΓΑ ΒΟΤΣΗ, Συναντήσεις (Μελετήματα και Στοχασμοί), Οι εκδόσεις των φίλων 1995

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου