Παρασκευή, 28 Ιανουαρίου 2011

Ο διά Χριστόν σαλός Σκιαθίτης


Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι σαν τον Χριστό του Σινά.
Με το ένα μάτι κοιτάει λαίμαργα τη ζωή και με το άλλο κοιτάει το θείο.

ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΝΩΤΗΣ, Γωνιά του Παραδείσου, Αρμός

Είναι κανείς από το μέρος της αθωότητας -λευκοφόρος την διάνοιαν, που λέει κι ο Ρωμανός- σε δύο περιπτώσεις: όταν δεν έχει φτάσει στο σημείο να υποψιασθεί καν το μαύρο. Κι όταν το έχει διατρέξει ως την έσχατη άκρη του, έτσι που να πατήσει από το άλλο μέρος πάλι στο λευκό. Με πλήρη συνείδηση ότι όσα γνώρισε στο αναμεταξύ του είναι απολύτως άχρηστα.
Μορφές όπως του Πλωτίνου, του Ρωμανού του Μελωδού, του Fra Angelico, του Blake, του Vermeer, του Holdelrin, του Novalis, του Mozart, του Rimbaud, του Shelley, του Θεόφιλου, του Παπαδιαμάντη, διαφορετικές στο έπακρο, μ' ελκύσανε ανέκαθεν -ανεξάρτητα εντελώς από τη ζωή τους- γι' αυτό το λευκό σημάδι που διασώζανε στο έργο τους, τη λάμψη που έφερναν είτε με τρόπο ήπιο είτε με αγριότητα. Επειδή, βέβαια, η χώρα της αθωότητας δεν είναι όπως τη φαντάζονται μερικοί. Έχει τους αγίους της και τ' αγρίμια της, τα παρθένα δάση και τα γαλήνια νερά της. Χρειάζεται να΄σαι τέλεια αφοπλισμένος για να προχωρήσεις μέσα της.
[...]
...το χέρι του, θα' λεγες, αποξενώνεται πολλές φορές, για να υπακούσει σε μιαν άλλη φωνή, και ο ίδιος, μόνον εκ των υστέρων, όχι χωρίς κάποιαν αμηχανία, να την αναγνωρίσει για δική του.
[...]
Μίλησαν οι βιογράφοι του για δειλία, για συντηρητικότητα. Δεν τις σήκωσαν ποτέ να δουν τι κρύβεται από κάτω. Ένας άνθρωπος που προσπαθεί και καταφέρνει με χίλιους τρόπους, ενίοτε αόρατους "δια γυμνού οφθαλμού", να μην υποτάσσεται στα συμβατικά σχήματα της τρέχουσας κοινωνίας, πρώτον. Και δεύτερον, ένας ομολογημένος κυνηγός αισθησιακών στιγμών, που τις συλλαμβάνει πάντοτε σαν μονάδες με αυτοδύναμη αξία, τονισμένες επάνω στην αγιότητα [...]. Εκεί περισσότερο παρά στα στασίδια είναι δυνατό ν' ακούσεις την αληθινή φωνή του Σκιαθίτη, και τα λίγα, τ' ασήμαντα γεγονότα της ζωής του επιβεβαιώνουν αυτά που συναντούμε στ' αυτοβιογραφικά του διηγήματα.
Όχι ότι δεν εστάθηκε στη ζωή του ένας υποδειγματικός ορθόδοξος ή ότι δεν προσεπικαλέστηκε την αυστηρή ελληνική παράδοση για περισσότερη ασφάλεια μέσα στα συνεχή ανεβοκατεβάσματα της σταδιοδρομίας του. Όμως δεν είναι σ'  αυτά που πέφτει το βάρος. Κι ευτυχώς. Πολλοί άλλοι με τις ίδιες αποσκευές έμειναν εδώθε, χωρίς να περάσουν τη γέφυρα. Ο Παπαδιαμάντης εγκαίρως πέταξε ως και το ρούχο του ακόμη για να την περάσει, και να μπορούμε σήμερα εμείς να βλέπουμε, πίσω από την κοσμία του διαγωγή, τον αγιογράφο των μορφών του φυσικού κόσμου, τον ελεύθερο σκοπευτή των οπισθοδρομικών αντιλήψεων της εποχής του.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ, Η μαγεία του Παπαδιαμάντη, ύψιλον/βιβλία

1 σχόλιο: